Тэмбүү нь /Treponema pallidum/ бактериар үүсгэгдэг архаг удаан явцтай хүний биеийн бүх эрхтэн системийг гэмтээдэг бэлгийн замын халдварт өвчин юм. Тэмбүүгийн үүсгэгч нь хүчил төрөгч багатай, чийглэг орчинд амьдардаг. Амьдрах хамгийн таатай температур нь 37 градус бөгөөд хүний биеийн гадна 3-6 цаг амьдрах чадвартай байдаг байна.
Халдвар авснаас хойш эмнэлзүйн анхны шинж тэмдэг болох хатуу яр гарах хүртэл хугацааг нууц үе гэнэ. Нууц үе дунджаар гурван долоо хоног орчим үргэлжилдэг. Үүний дараа шинж тэмдэг нь гурван үе шаттай илэрнэ.
Нэгдүгээр үеийн тэмбүү: Халдвар авснаас хойш гурван долоо хоногийн дараа эр бэлэг эрхтэн, шулуун гэдэсний дотор хананд эсвэл умайн дотор хананд яр гарах бөгөөд ойролцоогоор зургаан долоо хоногийн дараа эдгэрч арилдаг.
Хоёрдугаар үеийн тэмбүү:
- Шархлаа эдгэрснээс 6-24 долоо хоногийн дараа гарын алганаас хөлийн ул хүртэл бүхэл биеэр хөндүүргүй тууралт гарах
- Амны хөндий, бэлэг эрхтнээр зузаан, саарал эсвэл ягаан нойтон үү төст ургацаг гарах
- Халуурах, хоолой өвдөх
- Толгой өвдөх, хүзүүгээр хавдах
Эдгээр шинж тэмдэг хэдэн долоо хоног, хэдэн сарын дараагаар арилж, дахин гарах мэтээр үргэлжилнэ. Хүмүүс энэ байдлыг эдгэрлээ гэж андууран эмчид хандахаа хойшлуулдаг. Гэтэл энэ нь дараагийн үед шилжин, хүндэрч байгаагийн дохио юм.
Далд үеийн тэмбүү: Хэрэв тэмбүүгийн хоёрдугаар үед эмчилгээ хийлгээгүй бол далд хэлбэрт шилждэг. Далд үед шинж тэмдэг илрэхгүй бөгөөд 10-20 жилийн хугацаанд ч үргэлжилж болно. Хэдийгээр ямар нэг зовуургүй байх боловч тэмбүүгийн нян цусанд орж бүх биеэр тархан, эд эрхтнийг гэмтээсээр байдаг.
Гуравдугаар үеийн тэмбүү: Энэ үед дотор эрхтнүүд гэмтэх буюу тархи, мэдрэл, нүд, зүрх, судас болон үе мөч гэх мэт бүхий л эрхтэн тогтолцоог хамран өвчлүүлдэг. Олон төрлийн шинж тэмдэг илэрч болох бөгөөд зан төрхийн өөрчлөлт, сэтгэцийн өвчин, булчин сулрах, алхаж чадахгүй болох гол судасны цүлхэн болон хүндрэх аюултай.
Урагт халдварласан тэмбүү: Жирэмсэн эх тэмбүүгийн өвчтэй тохиолдолд эхийн хэвлийд байгаа хүүхдэд эхсийн цусны эргэлтээр халдвар дамжиж хүүхэд тэмбүү өвчтэй төрөхийг “төрөлхийн тэмбүү” гэнэ. Төрөлхийн тэмбүүг дотор нь ургийн, хүүхэд насны, бага насны төрөлхийн тэмбүү гэж ангилдаг.
Энэхүү өвчин нь аяга таваг, хувцас, угаалгын өрөө, усан сангаар дамжихгүй. Хэдийгээр халдвар аваад эмчлэгдсэн ч дахин халдвар авах эрсдэл байсаар байна.- Тэмбүүгийн халдвартай эхээс урагт дамжин халдварлах,
- Баталгаагүй цус, цусан бүтээгдэхүүн,
- ХДХВ болон бусад БЗХӨ-тэй байх нь тэмбүүгийн халдвар авах эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг.
Тэмбүү илэрвэл яах вэ?
Өвчин илэрсэн тохиолдолд мэргэжлийн эмчийн хяналтад, заавар зөвлөгөөний дагуу тохирох эмчилгээг цаг алдалгүй, бүрэн төгс хийлгэх.
Бэлгийн хавьтагчаа заавал хамт эмчлүүлэх хэрэгтэй.
Тэмбүүгээс хэрхэн урьдчилан сэргийлэх вэ?
Хэрэв эрсдэлтэй бэлгийн харьцаанд орсон бол нэг сарын цусны шинжилгээ өгөх болон 4-6 сарын дотор давтан шинжилгээ өгөх шаардлагатай. Бэлгийн замын халдварт өвчин дангаараа тохиолдох нь ховор болсон. Өөр халдварууд хавсарч тохиолдох нь ихэсч байгаа учраас PCR шинжилгээгээр нарийн оношлуулах хэрэгтэй.
Нэгдүгээр үе шатанд хатуу ярнаас арчдас авч микроскопоор шинжилнэ. Нэг хоёрдугаар үед цуснаас шинжилгээ авч оношлох боловч уг шинжилгээг хийлгэхдээ давхар бусад БЗХӨ-ны үүсгэгч илрүүлэх шинжилгээ хийлгэх хэрэгтэй. Хэрэв гуравдугаар үе шатанд орсон бол тархи нугасны шингэнд тэмбүүгийн үүсгэгч тодорхойлох шинжилгээ хийлгэх хэрэгтэй.
Жирэмсэн эмэгтэйчүүд хяналтад эрт хамрагдаж, тэмбүү өвчнийг илрүүлэх шинжилгээ хийлгэх
Гэр бүлийн хосууд бие биедээ үнэнч байх
Бэлгэвчийг зааврын дагуу зөв хэрэглэх
БЗДХ-ын талаар мэдлэгтэй болох
Мөн тохиолдлын бэлгийн хавьталд хамгаалалтгүй орсон үед өвчний шинж тэмдэг илэрсэн эсэхээс үл хамааран, бэлгийн эрүүл мэндээ шалгуулах нь зүйтэй.
