COP17-ын үеэр танилцуулсан “Rangelands Rising: Investing in Sustainable Management and Restoration” тайлан дэлхийн бэлчээрийг зөвхөн малын тэжээлийн эх үүсвэр, эсвэл доройтож буй газар нутаг гэж харах бус, эдийн засаг, хүнс, ус, биологийн олон янз байдал, уур амьсгалын тэсвэржилтэд асар их үнэ цэн бүтээдэг байгалийн хөрөнгө гэж үзэх шаардлагатайг онцоллоо. Тайлангийн тооцоогоор дэлхийн бэлчээрийн экосистемүүд жил бүр 21–47 их наяд ам.доллараар үнэлэгдэх үр өгөөж бий болгодог бөгөөд нэг га бэлчээрийн бий болгох үнэ цэн жилд 5,000 ам.доллар хүртэл хүрч болох аж. Бэлчээр дэлхийн хуурай газрын 54 хувийг эзэлж, 500 сая орчим малчин, нүүдэлчин иргэдийн амьжиргааг дэмжихийн зэрэгцээ хүнсний үйлдвэрлэл, усны зохицуулалт, нүүрстөрөгчийн хадгалалт, биологийн олон янз байдал, соёлын өв зэрэг олон талын үр өгөөжийг бий болгодог. Гэсэн ч ийм өндөр үнэ цэнтэй экосистем газрын нөхөн сэргээлт болон уур амьсгалын санхүүжилтийн бодлогод хангалттай анхаарал авч чадахгүй хэвээр байгааг тайланд дурдсан байна.
Бэлчээрийг нөхөн сэргээхэд оруулсан хөрөнгө оруулалт эдийн засгийн хувьд ч өндөр өгөөжтэй. Тайланд дурдсанаар бэлчээрийн нөхөн сэргээлтэд зарцуулсан нэг ам.доллар дунджаар 4–6 ам.долларын өгөөж бий болгох боломжтой. Харин усны нөөц, газрын доорх усны нөхөн сэргээлт зэрэг нийгэмд бий болох өргөн хүрээний үр ашгийг хамтад нь тооцвол нэг ам.долларын хөрөнгө оруулалтын өгөөж 36 ам.доллар хүртэл хүрч болохоор байна.
Йорданд хэрэгжүүлсэн нэг жишээгээр бэлчээрийг тодорхой хугацаанд амраах уламжлалт менежментийн аргыг сэргээхэд малчдын оруулсан нэг ам.долларын шууд өгөөж 0.80 ам.доллар байсан ч газрын доорх ус нөхөгдөх зэрэг нийт нийгэмд бий болсон үр ашгийг тооцоход өгөөж нь 18 ам.долларт хүрчээ. Энэ нь бэлчээр хамгаалах зардлыг малчид өөрсдөө үүрдэг ч түүний үр ашгийг нийгэм даяараа хүртдэг гэсэн чухал асуудлыг харуулж байна. Тиймээс малчдыг бэлчээрийн доройтлын шалтгаан гэж дангаар нь харахаас илүү бэлчээрийг хамгаалах, тогтвортой ашиглахад хөрөнгө оруулж буй гол оролцогч гэж үзэж, тэдний үйл ажиллагааг төрийн бодлого, санхүүжилтээр дэмжих шаардлагатай гэж тайланд үзжээ.
Гэвч бэлчээрийн эдийн засаг, экологийн үнэ цэн өндөр байгаа ч хөрөнгө оруулалт хангалтгүй хэвээр байна. 2025 оны байдлаар газрын доройтол, гантай тэмцэх дэлхийн санхүүжилтийн ердөө 6 орчим хувийг хувийн хэвшил бүрдүүлж байгаа аж. 2024 онд уур амьсгалын чиглэлээр холимог санхүүжилтийн 84 хэлцлээр нийт 15.5 тэрбум ам.доллар босгосон ч бэлчээрт чиглэсэн хөрөнгө оруулалт хангалтгүй хэвээр байгаа аж. Үүнээс гадна бэлчээр дэлхийн уур амьсгалын бодлогод ч орхигдож байна. Парисын хэлэлцээрийн хүрээнд улс орнуудын боловсруулдаг үндэсний уур амьсгалын төлөвлөгөөнд “бэлчээр” гэсэн ойлголтыг ердөө 24 улс дурдсан бол “ой” 181 улсын төлөвлөгөөнд багтжээ. Гэтэл эрүүл бэлчээр нь хөрсөнд нүүрстөрөгч хадгалах, ус хөрсөнд нэвчих нөхцөлийг сайжруулах, газрын доорх усны нөөцийг нөхөх зэрэг үүрэгтэй учраас гангийн эсрэг байгалийн хамгаалалт болж чаддаг.
Нөхөн сэргээлтийг зөв хийх асуудлыг тайлан мөн хөнджээ. Тухайлбал, байгалиасаа ой байгаагүй тал хээрийн экосистемд мод тарих нь зарим тохиолдолд нөхөн сэргээлт бус харин тухайн экосистемийг гэмтээх эрсдэлтэй. Өөрөөр хэлбэл, газар нутгийг ногоон харагдуулах бүхэн нөхөн сэргээлт гэсэн үг биш бөгөөд тухайн газрын байгалийн экосистемийн онцлогт тохирсон арга хэмжээ авах шаардлагатай юм.
Газрын доройтлыг эрт үед нь зогсоох нь эдийн засгийн хувьд ч асар их ялгаатай. Бага болон дунд зэргийн доройтолд орсон бэлчээрт эрт арга хэмжээ авахад нөхөн сэргээлтийн зардал га тутамд 20 ам.доллар хүртэл бага байж болох бол газар маш их доройтсоны дараа нөхөн сэргээхэд га тутамд 70 мянган ам.доллараас дээш зардал гарах боломжтойг мөн тайланд дурджээ.
Тайлангийн Монгол Улсад хамгийн их хамааралтай хэсгийн нэг нь нүүдлийн мал аж ахуйг хэрхэн харах тухай асуудал юм. Удаан хугацаанд нүүдлийн мал аж ахуйг бэлчээрийн доройтлын гол шалтгаануудын нэг мэт авч үзэж ирсэн ч тайланд энэ ойлголтыг илүү өргөн хүрээнд харах шаардлагатай гэжээ. Олон бэлчээрийн экосистем малын бэлчээрлэлттэй хамт хувьсан хөгжсөн бөгөөд зөв менежменттэй нүүдлийн мал аж ахуй нь биологийн олон янз байдлыг хадгалах, бэлчээрийг тогтвортой ашиглахад хувь нэмэр оруулах боломжтой. Харин уур амьсгалын өөрчлөлт, ган, газар тариалангийн тэлэлт, хотжилт, малын нүүдлийн зам тасалдах зэрэг шинэ дарамт улам нэмэгдэж байгаа нь уламжлалт бэлчээрийн тогтолцоонд эрсдэл учруулж байна.
Ингэснээр COP17 дээр танилцуулсан энэхүү тайлангийн гол санаа нь бэлчээрийг зөвхөн хамгаалах шаардлагатай газар нутаг гэж бус, хүнс, ус, эдийн засаг, биологийн олон янз байдал, уур амьсгалын тэсвэржилтэд олон их наяд ам.долларын үнэ цэн бүтээдэг байгалийн хөрөнгө гэж харах шаардлагатайд оршиж буй. Бэлчээрийг хамгаалах, нөхөн сэргээхэд өнөөдөр хөрөнгө оруулах нь ирээдүйд газрын доройтол, ган, хүнсний хомсдол болон хүмүүнлэгийн хямралыг даван туулахад зарцуулах илүү өндөр зардлаас зайлсхийх боломжтой. Тиймээс COP17-ийн хүрээнд бэлчээрийг үндэсний бодлого, уур амьсгалын төлөвлөгөө, газрын нөхөн сэргээлтийн хөтөлбөр болон олон улсын санхүүжилтийн шийдвэрүүдэд илүү өндөр ач холбогдолтойгоор тусгах шаардлагыг тавьж байна.
