Антарктидын баруун хэсгийн Уэдделлийн тэнгисийн ёроол руу хийсэн экспедицийн гол зорилго нь домогт “HMS Endurance” хөлгийн сэгийг олох байсан ч, судлаачид үүнээс ч илүү сонирхолтой зүйл илрүүлжээ.
2017 оны 7-р сард аварга A68 мөсөн уул Ларсен C мөсөн тавцангаас тасран унажээ. Энэ мөсөн уул нь 5,800 км² талбайтай буюу бараг Делавэр мужийн хэмжээтэй байсан бөгөөд түүнээс салснаар өмнө нь мөсөн дор дарагдсан далайн ёроол ил гарсан байна.
Энэхүү боломжийг ашиглан эрдэмтэд “Weddell Sea Expedition 2019” нэртэй 49 хоногийн судалгааны аялал зохион байгуулжээ. Судалгааны хоёр үндсэн зорилго байсан:
1. Уэдделлийн тэнгисийн биологийн экосистемийг судлах
2. 1915 онд мөсөнд гацаж сүйрсэн “HMS Endurance” хөлгийн сэгийг олох
Судлаачид 2019 оны 1-р сард Өмнөд Африкийн “SA Agulhas II” судалгааны хөлгөөр аялалдаа гарсан ч, зуун жилийн өмнөх шиг хүчтэй мөсөн хаалт тэднийг зогсоож, хайгуул хийх боломжийг хаасан байна.
Хөлгийн сэгийг олоогүй ч тэд маш үнэ цэнтэй нээлт хийжээ. Тус багийн “Lassie” нэртэй алсын удирдлагатай шумбагч камерын тусламжтайгаар далайн ёроолд мянга гаруй дугуй хэлбэрийн үүрнүүд байгааг илрүүлсэн байна.
Эдгээр үүрнүүдийг “Lindbergichthys nudifrons” буюу “шар сэлүүрт нотие” хэмээх хүйтэн усны чулуут загаснууд үүсгэдэг ажээ.
Энэ төрлийн загаснууд өндөр даралт, маш хүйтэн орчинд амьдарч, шаварлаг ёроолд дугуй үүр ухаж, эр загас 4 сарын турш өндгөө хамгаалдаг байна. Тэдний гол дайснууд нь далайн од (brittle stars) болон идэмхий өтнүүд юм.
Судлаачид нийт 1,036 идэвхтэй үүр илрүүлж, зургаан өөр төрлийн байрлалаар оршиж байгааг тогтоожээ:
* Бие биедээ ойрхон, бөөгнөрсөн кластерууд
* Сар хэлбэрийн нуман хэлбэрүүд
* Шугаман, тэгш байрлалтай үүрнүүд
* Зууван ба U хэлбэрийн бүтэцтэй үүрнүүд
* Ганц, тусгаарлагдсан том үүрнүүд
Хамгийн түгээмэл нь бөөгнөрсөн хэлбэр байсан бөгөөд нийт үүрний 42%-ийг эзэлжээ. Судлаачдын үзэж байгаагаар энэ нь амьд үлдэхийн стратеги юм. Төв хэсгийн загаснууд гадаад дайснаас хамгийн сайн хамгаалагдана. Энэ үзэгдэл нь биологийн “selfish herd” (өөрийгөө хамгаалах сүрэг) онолоор тайлбарлагддаг.
Үүрний гадуур байрлах том, хүчтэй загаснууд тусгаар үүрнүүдийг эзэлж, өөрсдөө хамгаалдаг аж. Харин дотор хэсгийн бөөгнөрөл нь тахир өт (Parborlasia corrugata) зэрэг махчин амьтдаас хамгаалах байгалийн “бамбай” үүсгэдэг.
Судалгаанд дурдсанаар, өтнүүд хоолны үнэрийг химийн дохиогоор мэдэрдэг бөгөөд үүрнүүд бөөгнөрөх үед үнэрийн орон зай “будилж”, тэдний чиг баримжааг алдагдуулдаг гэнэ.
Мөсөнд дарагдсан Уэдделлийн тэнгис нь судлахад хүнд хэцүү боловч, загас, далайн од, сээр нуруугүй амьтад, далайн шувууд, хөхтөн амьтад зэрэг олон төрөл зүйлийн гэр орон юм.
Судлаачид энэхүү нээлт нь дэлхийн хамгийн эмзэг далайн экосистемүүдийн нэгийг хууль ёсоор хамгаалах шаардлагатайг дахин харуулж байна гэж онцолсон юм.
Эх сурвалж: CNN news
