Энэ асуудлыг зөв ойлгохын тулд бид нэг чухал ялгааг тодорхой харах шаардлагатай. Яригдаж буй асуудал нь зөвхөн “Нэгүүн.мн”-ийн тухай биш, харин Монгол Улсад хууль хэрхэн хэрэгжиж байна вэ, хэвлэлийн эрх чөлөө бодитоор хамгаалагдаж байна уу гэсэн суурь зарчмын түвшний асуудал юм. Хэрэв 50 сая төгрөгтэй холбоотой хэрэг 2023 оны 11 дүгээр сард гарсан бол тухайн үед нь шуурхай шалгаж, хууль журмын дагуу шийдвэрлэх ёстой байв. Харин хоёр жилийн дараа гэнэт яаралтай гүйцэтгэх ажиллагаа нэрийн дор гаргаж ирж байгаа нь өөрөө логикийн зөрчил үүсгэж, хууль тогтмол, нэг стандарттай хэрэгждэггүй гэсэн ойлголтыг нийгэмд төрүүлж байна. Үнэхээр ноцтой хэрэг байсан бол яагаад тухайн үед нь шийдээгүй вэ, эсвэл ноцтой биш байсан бол яагаад одоо гэнэт яаралтай болов гэдэг асуулт зайлшгүй урган гарч байна.
Нөгөө талаас, энэ асуудалд сэтгүүл зүйн үндсэн зарчмыг тодорхой ялгаж ойлгох шаардлагатай. Сурвалжлагч бол сурвалжлах ажил хийдэг, энэ нь түүний мэргэжлийн үндсэн үүрэг бөгөөд ийм үйл ажиллагааг төр, хуулиар хамгаалах ёстой. Ардчилсан нийгэмд төр нь сэтгүүлчдийг айлгах биш, харин тэднийг хамгаалж, аюулгүй орчинд ажиллах нөхцөлийг бүрдүүлэх үүрэгтэй. Хэрэв тухайн мэдээллийг бэлтгэх явцад хэн нэгэн хууль зөрчиж, мөнгө нэхэх, шантаажлах зэрэг үйлдэл гаргасан бол түүнийг нь хууль хяналтын байгууллага тусад нь шалгаж, нотлох баримтад тулгуурлан шийдвэрлэх ёстой. Харин үүний оронд редакцын орчинд шууд халдаж, студийг лацдан, сурвалжлагчийг айлган сүрдүүлэх хэлбэрээр арга хэмжээ авах нь хууль хэрэгжүүлж буй хэлбэр биш, харин хэвлэлийн эрх чөлөөнд халдсан үйлдэл гэж ойлгогдох үндэслэлтэй.
Ийм төрлийн ажиллагаа нь зөвхөн нэг редакц, нэг сэтгүүлчид нөлөөлөхгүй, харин нийт сэтгүүлчдэд айдас, дарамт бий болгодог. Өнөөдөр нэг редакц дээр болсон үйлдэл маргааш өөр нэг хэвлэл мэдээллийн байгууллагад давтагдаж болох тухай дохиог нийгэмд өгч байна. Энэ нь сэтгүүл зүйн бие даасан байдлыг сулруулж, улмаар олон нийтийн мэдээлэл авах, мэдэх эрхэд шууд сөргөөр нөлөөлдөг. Ардчилсан тогтолцоонд хэвлэл мэдээлэл нь төрийг хянах, олон нийтийн өмнөөс асуулт тавих үүрэгтэй байдаг бөгөөд төрөөс айж ажиллах ёсгүй.
Түүнчлэн “хэрэв буруутай бол ингэх нь зөв” гэсэн хандлага нь өөрөө хууль ёсны зарчимд харш юм. Хууль хэн нэгэнд таалагдах эсэхээс үл хамааран ижил зарчим, ижил хугацаа, ижил стандартын дагуу хэрэгжих ёстой. Хэрэв бид таалагдахгүй этгээдэд хууль зөрчиж хандаж болно гэж зөвшөөрвөл маргааш тэр жишиг бидний өөрсдийн эсрэг ч хэрэглэгдэх эрсдэлтэй. Иймд уг асуудлыг нэг байгууллага, нэг сэтгүүлчийн хүрээнд бус, Монгол Улсад хууль засаглал бодитоор үйлчилж байна уу, хэвлэлийн эрх чөлөө хамгаалагдаж байна уу гэсэн өргөн хүрээний асуудал болгон харж, үнэлэх шаардлагатай юм.
Эцэст нь Нэгүүн болохоор” барь, хорь гэж зөвшөөрсөн стандарт маргааш “чи болохоор” болж хувирдаг. Энэ хандлага хамгийн аюултай нь. Эрх зүйн зарчмыг өөрсдөө нурааж байгаа явдал юм. Хууль хэн нэгэнд зориулж өөрчлөгдөж эхэлбэл тэр мөчөөс эхлэн хэн ч хамгаалалтгүй болдог.
