1960 онд Д. Х. Лоуренсийн “Лэди Чаттерлийн амраг” роман Их Британид хэвлэгдэхдээ улс орныг бүхэлд нь донсолгов. Энэ нь ганц номын тухай бус, ёс суртахууны хил хязгаар, үг хэлэх эрх чөлөө, нийгмийн өөрчлөлтийн тухай дуулиант хэрэг байлаа.
1960 оны 11 сар хүртэл британчууд энэ романыг унших эрхгүй байсан. Тухайн үед “ёс бус, садар самуун” гэж тооцогдсон бүтээлийг хэвлэхийг хуулиар хориглодог байжээ. Харин “Пингвин Букс” хэвлэлийн газар энэ хязгаарыг сорьж, романыг бүрэн, цензургүй хувилбараар хэвлэх шийдвэр гаргасан нь Английн хэвлэлийн эрх чөлөөний түүхэнд шинэ эрин нээсэн үйл явдал болсон юм.
Романд язгууртан эмэгтэй Лэди Констанс Чаттерли болон ажилчин ангийн эр Олливер Меллорс нарын харилцаа гардаг бөгөөд бэлгийн харилцааны тод дүрслэл, эмэгтэй хүний таашаалыг илэн далангүй өгүүлсэн нь тухайн үеийн ёс суртахууны тогтолцоог хүчтэй донсолгосон.
Пингвин компани 35 нэр хүндтэй зохиолч, эрдэмтнийг гэрчээр дуудаж уран зохиолын үнэ цэнийг хамгаалуулсан бол яллагч тал номыг “садар самуун” гэж буруутган, “Та энэ номыг охид, хөвгүүддээ уншуулах уу?” хэмээн шүүхийн танхимд асуусан нь түүхэн ишлэл болон үлджээ. 1960 оны 11 сарын 2-нд, зургаан өдрийн шүүхийн дараа тангарагтны шүүх “Пингвин Букс буруугүй” гэж шийдвэрлэсэн. Энэ шийдвэр гарсан даруйд номын 200,000 хувь нэг хоногийн дотор зарагдаж, гурван сарын дотор борлуулалт нь 3 саяд хүрэв.
Энэхүү ялалт нь зөвхөн “Лэди Чаттерлийн амраг”-ийн бус, харин уран зохиолын эрх чөлөө, нийгмийн сэтгэлгээг өөрчлөх анхны алхам байлаа.
BBC news
