Өнгөрөгч онд манай улс 18.5 тонн алт олборлосон бол энэ жил 20 тонноор төсөвлөөд буй. Нүүрсний борлуулалтаар улсын төсвийн дийлэнхийг бүрдүүлэх төсөөлөл гарсан ч дэлхийн зах зээл дээр нүүрсний үнэ унаж, эсрэгээрээ алтны үнэ нэмэгдэж буй. Тиймдээ ч эдийн засгийн хямралаас гарч, улсын төсвийг бүрдүүлэхийн тулд Засгийн газрын хуралдаанаар “Алт-3” хөтөлбөр хэрэгжүүлэх тогтоол гарсан билээ. Өөрөөр хэлбэл “Алт-3” хөтөлбөр нь алтны олборлолтыг нэмэгдүүлж, эдийн засгийн тогтвортой байдлыг хангах зорилготой юм. Тэгвэл энэхүү хөтөлбөрийн давуу болон сул талуудыг хүргэе.
Давуу талууд
- Валютын нөөц нэмэгдүүлэх: Алт нь дэлхийн зах зээлд өндөр үнэтэй байгаа тул олборлолтыг нэмэгдүүлснээр Монголбанкны валютын нөөц өсөх боломжтой. Энэ нь төгрөгийн ханшийг тогтворжуулах, гадаад өрийн дарамтыг бууруулахад тусална.
- Төсвийн орлого нэмэгдүүлэх: Алтны олборлолтоос олох орлогоор улсын төсвийг бүрдүүлж, нийгмийн салбаруудыг санхүүжүүлэх боломжтой. Засгийн газар “Алт-3” хөтөлбөрөөр 1.7 их наяд төгрөгийн орлого төвлөрүүлэхээр төлөвлөж буй.
- Ажлын байр нэмэгдүүлэх: Алтны олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагаа нь орон нутагт ажлын байр бий болгож, иргэдийн орлогыг нэмэгдүүлэхэд хувь нэмэр оруулна.
- Алтны салбарын хөгжлийг дэмжих: Хөтөлбөрийн хүрээнд алтны хайгуул, олборлолтыг дэмжиж, салбарын хууль эрх зүйн орчныг сайжруулах боломжтой.
Сул талууд
- Байгаль орчны эрсдэл: Алтны олборлолт нь хөрс, ус, агаарын бохирдол үүсгэх, экосистемд сөрөг нөлөө үзүүлэх эрсдэлтэй. Өмнөх алтны хөтөлбөрүүдийн үед нөхөн сэргээлт хангалтгүй хийгдэж, байгаль орчинд сөрөг нөлөө үзүүлсэн туршлага бий .
- Хариуцлагагүй олборлолт: Бичил уурхайчдын үйл ажиллагаа хяналтгүй явагдвал хууль бус олборлолт, татварын орлого алдагдах, байгаль орчны доройтол үүсэх эрсдэлтэй.
- Нөөцийн тогтвортой байдал: Алтны нөөц хязгаарлагдмал тул хэт их олборлолт нь ирээдүйд нөөцийн хомсдол үүсгэж болзошгүй.
“Алт-3” хөтөлбөр нь эдийн засгийн тогтвортой байдлыг хангах, валютын нөөцийг нэмэгдүүлэх зэрэг олон давуу талтай боловч байгаль орчны хамгаалал, хариуцлагатай олборлолт, нөөцийн тогтвортой байдлыг хангах зэрэг асуудлуудыг анхаарч хэрэгжүүлэх шаардлагатай.
Гэхдээ хэрэв алтны олборлолт, тээвэрлэлтийн бүхий л шатанд байгаль орчны нөхөн сэргээлтийг хууль, стандартын дагуу цаг тухайд нь хийж, хяналттай хэрэгжүүлбэл уг хөтөлбөрийг амжилттай, тогтвортой хэрэгжүүлэх бүрэн боломжтой. Мөн нөгөө талд "Алт-3” хөтөлбөр амжилттай хэрэгжих эсэх нь зөвхөн нөөцөөс бус, төрийн шийдвэр, ёс зүй, хариуцлага, ил тод байдлаас шууд хамаарна.
