Хэдэн мянган жилийн өмнө дэлхий дээрх өдрийн дундаж хугацаа 13 цагаас бага байсан бол өдгөө энэ хугацаа уртассаар байна. Үүний шалтгаан нь сар болон манай гарагийн далай, тэнгисийн харилцан үйлчлэл юм.
Хүн төрөлхтөний түүхэнд сар нь дэлхийн дээр байрлах нууцлаг бөгөөд сүнслэг оршихуй байсаар ирсэн. Түүний зөөлөн татах хүч нь далайн түрлэгт нөлөөлдөг бол сүүн цагаан гэрэл нь олон зүйлийн шөнийн амьдралыг тэтгэдэг. Зөвхөн сарны хиртэлтийн бүтэн болон хагас байдлаар хүн төрөлхтөн он цагийн тооллоо бүтээж зарим амьтад нар болон сарны гэрлийг ялгаж цагийн баримжаа авдаг.
Гэвч сар бага багаар биднээс холдож байна гэвэл та итгэх үү?
Сар нь дэлхийг тойрон эргэлддэг боловч нарийн тэнцвэртэй, хэзээ ч эргэлддэгүй одон балеттай тул бид сарны зөвхөн нэг талыг хардаг. Гэвч “сарны уналт” гэж нэрлэгддэг үйл явцын дагуу сар манай гарагаас аажмаар холдож байна. Аполло даалгаврын үеэр сансрын нисгэгчид сарны гадаргуу дээр цацруулагч лазерийг галлаж байсан бөгөөд үүний ачаар эрдэмтэд сар хэр хурдан ухарч байгааг бичил цэгийн нарийвчлалттайгаар хэмжиж чадсан юм.
Уг судалгааны үр дүнд жил болгон сар биднээс 3.8 сантиметрээр холдож байгааг нотолжээ. Үүний үр дүнд, өдрүүд бага багаар мөн уртассаар байгаа юм.
Эх сурвалж – https://www.bbc.com/future/article/20230303-how-the-moon-is-making-days-longer-on-earth
Бэлтгэсэн дадлагажигч оюутан Э.Номин
